Hoe verbeter je de communicatie met patiënten met een andere culturele achtergrond?
21 augustus 0 reacties 

Zorgverleners krijgen steeds vaker te maken met patiënten die een andere culturele achtergrond hebben dan zijzelf. Onbekendheid met de verschillende denkbeelden over ziekte en gezondheid kan leiden tot misverstanden in het contact met de patiënt. Welke invloed hebben cultuur en religie op het denken over gezondheid, ziekte en zorg? En wat kun je doen om misverstanden te voorkomen? 

Tijdens het 3e Nationale Congres voor Hospicezorg op 6 oktober 2017 zal dr. Cor Hoffer ingaan op culturele diversiteit in de zorgverlening en dan met name in de palliatieve zorg. Cor Hoffer is cultureel antropoloog en trainer in de zorg en doet al jaren onderzoek naar de manier waarop migranten en hun kinderen omgaan met ziekte en psychische problemen. 

Stress

“Vaak schieten we in de stress als er cultuur om de hoek komt kijken”, zegt Cor Hoffer. “Omdat iemand een ander kleurtje heeft of vanuit de islam misschien andere opvattingen heeft over zijn ziekte, krijgen we last van handelingsverlegenheid. Sommige zorgverleners durven niets te zeggen uit angst te discrimineren. Of ze zijn bang om dom over te komen.” 

Toch is er geen reden om in de stress te schieten. “Het is niet gek om iets niet te weten en je kunt er gerust naar vragen. Als je bijvoorbeeld weinig van het hindoeïsme afweet, vraag er dan iets over, zoals: ‘Ik weet weinig over het hindoeïsme, kunt u mij er iets over vertellen? Bijvoorbeeld over wat u doet in de hindoetempel?’ Dat leidt vaak tot mooi contact, want mensen vertellen je graag over hun achtergrond.”

Kwakzalverij

Een open houding is dan ook een van de belangrijkste onderdelen van cultuursensitieve communicatie. “Als een patiënt bijvoorbeeld zegt dat hij naar een gebedsgenezer gaat, kun je dat afwijzen als kwakzalverij. Maar je kunt ook vragen wat hij daar gedaan heeft en wat het hem heeft opgeleverd. Door ernaar te vragen vergroot je het vertrouwen, wat enorm belangrijk is voor een goede behandelrelatie. Daarna kun je best vertellen dat jij er vanuit jouw visie als professional anders naar kijkt en andere oplossingen hebt.” 

Dilemma

Culturele verschillen kunnen ook tot dilemma’s leiden in de zorg rond het levenseinde. Hoffer haalt het voorbeeld aan van een Marokkaanse moslim die dusdanig ziek was dat de artsen het niet verantwoord vonden om hem verder te behandelen. De familie was het daar echter niet mee eens. Vanuit hun religieuze overtuiging bepaalt God wanneer iemand sterft en niet de dokter. 

Compromis

Om uit dit dilemma te komen zijn de artsen met de familie en een bemiddelaar in gesprek gegaan. Uiteindelijk zijn ze tot een compromis gekomen waarin zowel met het geloof van de familie rekening werd gehouden als met de professionele beoordeling van de artsen over wat verantwoord was voor de patiënt. 

Opvattingen loslaten

Cor Hoffer: “In genoemde situatie bleken er bij zowel de artsen als de familie misverstanden te bestaan over elkaars opvattingen. Door het gesprek aan te gaan met de familie en te achterhalen hoe zij naar het sterven keken, konden ze met elkaar tot een oplossing komen. Begin daarom eerst eens te vragen hoe iemand precies naar zijn problemen kijkt en te onderzoeken welke rol zijn geloof of cultuur daarin speelt.”

Het is daarbij belangrijk om je persoonlijke opvatting los te zien van wat je als professional verantwoord vindt voor jouw patiënt. Je kunt er beter met hem over praten dan het negeren. Anders loop je het risico dat iemand jouw adviezen in de wind slaat. 

Gebruiksaanwijzing

Hoffer wordt door zorgverleners vaak gevraagd naar tips hoe ze kunnen omgaan met een patiënt uit een specifiek land of met een bepaalde religie. “Helaas kan ik daar geen kant-en-klaar antwoord op geven. Er bestaat niet zoiets als een culturele gebruiksaanwijzing van bijvoorbeeld een Surinaamse patiënt. De verschillen binnen elke cultuur en religie zijn te groot. Net als bij katholieken of protestanten zijn er in elk geloof mensen die heel streng gelovig zijn en mensen die hun geloof veel losser beleven. Daarnaast hebben we in Nederland inmiddels verschillende generaties migranten die elk weer anders om gaan met hun achtergrond. Verder heeft de sociaaleconomische positie van mensen ook grote invloed op hun zienswijze en gedrag.” 

Hulpmiddelen

Wat kan dan wel helpen om communicatie goed te laten verlopen? “Zoals gezegd is een open blik het belangrijkste. Daarnaast durven vragen en je persoonlijke ideeën los zien van je professioneel oordeel over wat goed is voor de patiënt. Tijdens het congres zal aan bod komen welke vragen je dan kunt stellen. Het culturele interview is daar een handig hulpmiddel voor. Het is de kunst elke keer te blijven kijken naar het individu dat je voor je hebt en de manier waarop hij zijn religie beleeft.” Zorg op maat leveren dus, maar dat zijn zorgverleners wel gewend. 

Contactpersoon

Verder kan het in bepaalde gemeenschappen handig zijn om uit te zoeken wie de centrale gezagsdrager is en die als contactpersoon te nemen, licht Cor Hoffer toe. Of een van de geestelijk verzorgers uit de betreffende religie in te schakelen, die verbonden zijn aan zorginstellingen. Zij kennen de wereld van de zorg en snappen de religieuze achtergrond van de patiënt. 
“Leg vooral ook uit wat jij doet als zorgprofessional en waarom. Dat weten heel veel mensen niet. Vooral rond palliatieve zorg zijn er nog veel onduidelijkheden. Dat geldt overigens ook voor autochtonen.” 

Waarom is dit onderwerp belangrijk? 

“Soms wordt onderschat hoe belangrijk cultuur is voor mensen. Het is jammer als er daardoor over en weer misverstanden ontstaan. Aan de ene kant begrijpen patiënten dikwijls niet hoe goed onze gezondheidszorg is en wat zorgverleners beogen. Aan de andere kant weten zorgverleners vaak niet hoe leuk je werk kan zijn als je te maken krijgt met mensen uit verschillende culturen. Het is een uitdaging om in een veranderende samenleving zo goed mogelijk zorg te verlenen. Het zou jammer zijn als mensen door misverstanden gefrustreerd raken. Zorgverleners zijn vaak heel pragmatisch en hebben hart voor hun vak. En als je in de zorg werkt, ben je van nature nieuwsgierig naar mensen. Dat zijn alvast de juiste eigenschappen om deze uitdaging aan te gaan.” 

Meer weten over dit onderwerp? Bezoek het  3e Nationale Congres voor Hospicezorg op 6 oktober 2017, waar Cor Hoffer een van de sprekers is. Cor Hoffer verzorgt ook de workshop Culturele aspecten van dementie op het congres de Wondere wereld van dementie op 11 oktober 2017.